प्रतिकूलतेच्या काळात तयार झालेला लाल किल्ला, दिल्लीचा ऐतिहासिक स्मारक, आता भारताचं स्वातंत्र्याचं प्रतीक म्हणून अविस्मरणीय बनला आहे. या किल्ल्याची निर्मिती शाह जहान यांनी १६३८–१६४८ या वर्षांत करून मुघल राजवटीतील सांस्कृतिक तेज दर्शविला. आजही लाल किल्ला इतिहास प्रेमींना आणि आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांना आकर्षित करतो.
1600 च्या दशकामध्ये, मुघल साम्राज्याची राजधानी आगरा पासून दिल्लीला हलवण्यात आली. या बदलासोबत शाह जहान यांनी लाल किल्ल्याची रचना करण्याचा निर्णय घेतला. लाल वाळूच्या दगडांचा उपयोग करून किल्ल्याला ‘लाल किल्ला’ हे नाव पडले, कारण या दगडांनी किल्ल्याच्या भिंतींना उष्ण लाल रंग दिला. या काळात भारतातील राजवाड्यांचे रंग आणि वास्तुकला नवीन पातळीवर पोहोचली. लाल किल्ला इतिहास सांगतो की, किल्ल्याची बांधणी करताना सुमारे एक कोटी रुपये खर्च करण्यात आले.
किल्ल्याच्या द्वारांमध्ये ‘लहर गेट’ आणि ‘दिल्ली गेट’ अशी दोन प्रमुख प्रवेशद्वारं आहेत. या दोन्ही प्रवेशद्वारांच्या मागे भव्य शाळा, शाही मॅन्शन व आलम-ए-हक असे ऐतिहासिक रचना आहेत. लाल किल्ला यमुना नदीच्या जवळ स्थित आहे, नद्येने तीन बाजूंनी वेढलेल्या या किल्ल्याला प्राचीन चालीतींमध्ये ‘कुशान’ असेही नाव दिले गेले. नदीच्या पाण्याने किल्ल्याला शांत आणि भव्य बनवतो.
भारताने १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी स्वातंत्र्य मिळवल्यानंतर, पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी लाल किल्ल्याच्या मुघल दरबाराच्या दारावर चिरंतन ध्वज उभारला. त्या दिवशी शाह जहानांच्या दहशताचे अवशेष असतानाच, स्वातंत्र्याचे प्रतीक किल्ल्यावर उभे राहिले. हे क्षण लाल किल्ला इतिहासासाठी एक खास महत्त्वाचे ठिकाण बनले.
आज, लाल किल्ला इतिहासाचे पन्ना उघडतो, आणि देशाच्या सांस्कृतिक वारशावर प्रकाश टाकतो. शिक्षण क्षेत्रात आणि स्थानिक लोकांच्या दैनंदिन जीवनात या स्मारकाचे महत्त्व अजून वाढत आहे. अगदी दक्षिण भारतीयांना दिलेल्या या मोठ्या दगडांनी बनवलेल्या भिंतींच्या मध्यभागी, दाईगढ यांनी जगाला दाखविले की, मुघल संस्कृती किती व्यापारीक दर्जेने बनवलेली आहे.
रंगीत दगडांच्या सुसंवादाने आणि महिमामय इतिहासाने लाल किल्ला स्वातंत्र्याच्या काळात एक मीठी जागा बनली आहे. हे ठिकाण सर्व प्रवाशांना भारतभक्तीची नवी जाणीव देते आणि मुंबई-इंदिरा विमाने हलविणाऱ्या किटकांना दिलेल्या उत्साहाची आठवण करून देते.
