राज्याच्या पदांवर मराठा आरक्षणाचे नवीन नियम लागू झाल्यापासून आर्थिक व सामाजिकदृष्ट्या दुर्बल वर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी उच्च शिक्षणात प्रवेश घेणे अवघड झाले आहे. CIT‑Cell च्या नोंदीनुसार मागील तीन वर्षांत EWS वर्गातील प्रवेशात 15 % घट झाली असून या घटेचे मुख्य कारण मराठा आरक्षण आणि SEBC वर्गाची निर्मिती असे आहे.
सेक्शन‑2 चे पैसे वाचवणाऱ्या मेणं-टेरे—the? या विद्यार्थ्यांचा आधार कसा बदलला? 2023‑24 मध्ये EWS कोट्यात 11 184 जागा असताना 7 352 विद्यार्थी प्रवेश घेत होते, म्हणजेच 65.74 % प्रवेश दर. 2024‑25 मध्ये जागा 12 704 झाली पण प्रवेश 7 276 वरच राहिला, प्रवेश दर फक्त 57.27 % झाला. या वर्षी 2025‑26 मध्ये जागा 14 393 वर वाढल्या, पण प्रवेश संख्या 7 241 वर स्थिर राहिली – प्रवेश दर 50.31 % इतका घटला.
मराठा आरक्षणाची घोषणा, न्यायालयात स्थगिती आणि SEBC विभागाची निर्मिती या राजकीय आणि कायदेशीर वादविवादांनी आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल प्रवर्गावर अपेक्षेपेक्षा जास्त परिणाम केला. पहिली पायरी घेतल्यावर मराठा वर्गाला OBC‑सारखा कोटा मिळाला, ज्यामुळे EWS मुलांची संख्या शून्य झाली. आता EWS जागा वाढत आहेत पण त्या जागा घेणारे विद्यार्थी कमी होत आहेत.
अनेक तरुणांना MPSC व इतर सरकारी नोकऱ्यांच्या परीक्षांनंतर अभियांत्रिकी व इतर व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी खुल्या झालेल्या प्रवेश प्रक्रियेत या बदलांचा डोमांपार सलग होत आहे. SEBC वर्गाकडे विद्यार्थ्यांचा कल वाढत असून, प्रवेशाचे गणित बदलत चाललेले आहे.
या बदलामुळे विद्यार्थ्यांना तोटा होणार नाही याची खात्री करणे आवश्यक आहे. प्रशासकीय व शैक्षणिक निर्णय घेणाऱ्या अधिकाऱ्यांनी या लोकसंख्येच्या शैक्षणिक गरजा विशेष लक्षात ठेवाव्यात. सरकारला या प्रकरणावर त्वरित लक्ष देऊन सर्व प्रकारचे विद्यार्थ्यांना न्याय्य प्रवेश मिळण्यासाठी पाऊले उचलावी लागतील.
मराठा आरक्षण EWS प्रवेश घट हे राजकारण, शिक्षा व समाज यांच्यामधील जटिल संबंध दाखवते. या विषयावर काम सुरू असतानाच विद्यार्थी SEBC व इतर वर्गाकडे कल वाढवत आहेत, ज्यामुळे उच्च शिक्षणात आणखी बदलांची गरज भासू शकते.
