अग्निपथ योजनेत मोठा बदल; ७५ टक्के अग्निवीरांना अतिरिक्त दोन वर्षांची सेवा
भारतीय लष्कर, नौदल आणि हवाई दलातील जवानांची भरती करण्यासाठी सुरू करण्यात आलेल्या अग्निपथ योजनेत महत्त्वाचा बदल करण्यात आला आहे. केंद्र सरकारच्या नव्या निर्णयानुसार, चार वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण करणाऱ्या उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांना इच्छेनुसार आणखी दोन वर्षे सेवा करण्याची संधी मिळणार आहे. त्यामुळे त्यांचा एकूण सेवा कालावधी सहा वर्षांपर्यंत वाढू शकतो.
यापूर्वीच्या नियमानुसार, चार वर्षांची सेवा पूर्ण झाल्यानंतर गुणवत्तेच्या आधारे २५ टक्के अग्निवीरांना नियमित सेवेत सामावून घेतले जात होते. उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांना सेवा सोडून नागरी जीवनात परतावे लागत होते. मात्र, नव्या बदलामुळे त्यांना अतिरिक्त दोन वर्षे सैन्यात राहण्याची संधी मिळणार आहे.
संरक्षण मंत्रालयाच्या निवेदनानुसार, पूर्वनिश्चित तरतुदींनुसार गुणवत्तेच्या आधारावर २५ टक्के अग्निवीरांना नियमित रोजगार दिला जाईल. उर्वरित अग्निवीरांना त्यांच्या इच्छेनुसार दोन वर्षांचा अतिरिक्त सेवा कालावधी घेता येईल. हा कालावधी पूर्ण झाल्यानंतर नियमित सैनिक होण्यासाठी इच्छुक असलेल्या अग्निवीरांची निवड निश्चित निकषांनुसार केली जाईल.
केंद्रीय मंत्रिमंडळाने बुधवारी या बदलाला मंजुरी दिली. या नव्या व्यवस्थेला ‘सेकंड टूर ऑफ ड्युटी’ असे नाव देण्यात आले आहे.
नियमित सैनिक होण्याची आणखी एक संधी
संरक्षण दल प्रमुख जनरल एन. एस. राजा सुब्रमणी यांनी मंत्रिमंडळाच्या बैठकीदरम्यान या बदलाची माहिती दिली. यापूर्वी चार वर्षांची सेवा पूर्ण झाल्यानंतर २५ टक्के अग्निवीरांना गुणवत्तेच्या आधारावर नियमित सेवेत संधी मिळत होती, तर उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांना सैन्य सोडावे लागत होते. आता या उर्वरित अग्निवीरांना दोन वर्षांचा अतिरिक्त सेवा कालावधी देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
दोन वर्षांची अतिरिक्त सेवा पूर्ण झाल्यानंतर नियमित सैनिक होऊ इच्छिणाऱ्या अग्निवीरांना निवडीच्या निर्धारित निकषांनुसार संधी दिली जाईल, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनीही या निर्णयाचे स्वागत केले आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, निवडीचे निकष पूर्ण करणाऱ्या इच्छुक अग्निवीरांना चार किंवा सहा वर्षांची सेवा पूर्ण केल्यानंतर नियमित सैनिक म्हणून सामील होण्याची संधी मिळू शकते. बदलत्या युद्धपद्धती आणि भविष्यातील सुरक्षाविषयक आव्हानांचा विचार करून अधिक तरुण, सक्षम आणि सज्ज सैन्यदल तयार करणे हा या निर्णयामागील उद्देश असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
अग्निपथ योजना नेमकी काय आहे?
अग्निपथ योजना ही भारतीय संरक्षण दलाच्या तिन्ही शाखांमध्ये म्हणजेच लष्कर, नौदल आणि हवाई दलात जवान, खलाशी आणि हवाई सैनिकांची भरती करण्यासाठी सुरू करण्यात आलेली योजना आहे. या योजनेंतर्गत भरती होणाऱ्या उमेदवारांना ‘अग्निवीर’ म्हटले जाते.
योजनेच्या मूळ तरतुदीनुसार, अग्निवीरांचा सेवा कालावधी चार वर्षांचा होता. त्यानंतर गुणवत्तेच्या आधारावर २५ टक्के अग्निवीरांना नियमित सेवेत सामावून घेण्याची तरतूद होती. नव्या बदलानुसार उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांना इच्छेनुसार आणखी दोन वर्षे सेवा करण्याची संधी मिळणार आहे.
या योजनेत भरतीसाठी वयोमर्यादा साडेसतरा ते २१ वर्षे अशी आहे.
अग्निपथ योजनेबाबत महत्त्वाचे प्रश्न आणि उत्तरे
१. अग्निपथ योजनेअंतर्गत अधिकाऱ्यांचीही भरती होते का?
नाही. अग्निपथ योजना केवळ जवान, हवाई सैनिक आणि खलाशी या पदांवरील भरतीसाठी आहे. अधिकारी पदांसाठी स्वतंत्र भरती प्रक्रिया राबवली जाते.
२. अग्निवीरांना इतर सैनिकांप्रमाणेच सुविधा आणि भत्ते मिळतात का?
संरक्षण दलांच्या तिन्ही शाखांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अग्निवीरांना सेवेदरम्यान शिधा, गणवेश आणि प्रवासाशी संबंधित भत्ते मिळतात. मात्र, त्यांना महागाई भत्ता आणि लष्करी सेवा वेतन मिळत नाही. त्यांच्या कामाच्या अटी आणि इतर भत्त्यांबाबत लागू असलेल्या तरतुदी कायम राहतील.
३. सहा वर्षांची सेवा पूर्ण केल्यानंतर पेन्शन आणि ग्रॅच्युइटी मिळेल का?
नाही. उपलब्ध माहितीनुसार, सहा वर्षांची सेवा पूर्ण करून सैन्य सोडणारे अग्निवीर पेन्शन किंवा ग्रॅच्युइटीसाठी पात्र नसतील.
४. सेवा सोडल्यानंतर कॅन्टीन आणि आरोग्य सुविधा मिळतील का?
अग्निवीरांना सेवेत असताना सैन्यातील उपलब्ध आरोग्य आणि कॅन्टीन सुविधांचा लाभ मिळेल. मात्र, सेवा पूर्ण करून बाहेर पडल्यानंतर माजी सैनिकांना मिळणाऱ्या वैद्यकीय आणि कॅन्टीन सुविधांचा लाभ त्यांना मिळणार नाही.
अग्निपथ योजनेतील या नव्या बदलामुळे अग्निवीरांना सैन्यात अधिक काळ सेवा करण्याची आणि नियमित सैनिक म्हणून निवड होण्याची आणखी एक संधी उपलब्ध होणार आहे. मात्र, नियमित सेवेत समावेश होण्यासाठी निर्धारित पात्रता आणि निवडीचे निकष पूर्ण करणे आवश्यक असेल.
अधिक बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा.
